محمد مهريار
400
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
پيدا مىكند و به صورت « سر » با ضم اول تلفظ مىشود مثل سورگان اصفهان كه به آن خواهيم رسيد ، و به هر صورت همانطور كه از اين پيش هم گفتهايم نامگذارى ديهها نشانى است از فرهنگ كهن بنيادگران آن . دهق Dehaq نام ديهى است و امروز شهركى در دهستان الويجه ( علويجه ) از شهرستان نجفآباد . اين ديه در سال 1345 جمعيتى برابر 4115 نفر داشته است . « 1 » امروز به ناچار بيشتر است . تمام خصوصياتى كه دربارهء نجفآباد گفتيم در اينجا نيز صادق است . املاى صحيح اين كلمه دهك است و دهّق نوشتن آن غلط است . دهستان الويجه كه تركيب نام آن نشان مىدهد قديمى و كهن است ، امروز آن را به « ع » بهصورت علويجه مىنويسند . يعنى به صورت تركيبى عربى و اين بىشك صحيح نمىنمايد تا به آن برسيم و در آنباره گفتنى را بگوييم . واژهشناسى : بههرصورت واژهء دهق آشكار است كه معرب واژهء « دهك » است ، و « دهك » يعنى ديه كوچك ، نامى است كه بسيارى از ديهها و امكنهء كشور به آن نامبردار مىباشد از جمله دهك ( بندربوشهر ، بيرجند ، زاهدان ، شهرضا ، كرج ، نايين و غيره و غيره ) و به صورت دهق نيز از وقتى كه كمكم زبان فارسى زير تأثير زبان عربى قرار گرفت باز نواحى بسيارى به آن نام ناميده شده است از جمله دهق فريدن و غيره . دهنو Dehnow در عناوين دهنو ، دهك ، دهق و دهسور كه همه با ده آغاز مىشود نشان مىدهد كه بسيار اوقات ايرانيان قديم و بانيان اين دهات خوش داشتهاند نام ده را بر روى آبادى خود بگذارند . نكتهاى كه در اينجا لطيف است و بايد بيان كنيم اين است كه واژهء ده با ديه كه امروز ما آن را بر يك قريهء كوچك اطلاق مىكنيم سابقا معناى وسيعى داشته و به معناى مرز و مملكت هم مىآمده است و اگر توجه كنيم كه بانيان اين آباديها چقدر به آنها علاقه داشتهاند آنوقت مىپسنديم كه نتيجهء سعى و زحمت خود را با معنى وسيعتر « ده » تصور
--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 91 .